Sokratik Yöntem ile Düşünme

Nuri Erginer
3 min readOct 19, 2022

Batı felsefi düşüncesinin kurucu babalarından biri olan Sokrates, duruşmadaydı.

Çoğu Atinalı, filozofu gençleri yozlaştırmak ve tanrılarını tanımayı
reddetmekle suçlayarak onun devletin tehlikeli bir düşmanı olduğuna inanıyordu.

Ama Sokrates’ten tüm cevaplara sahip olduğunu iddia ettiği için değil, çok fazla soru sorduğu için korkuluyordu.

Resmi konuşmalardan nefret etse de filozof sıklıkla yabancıları ve arkadaşları ahlak ve toplum hakkında uzun konuşmalara dahil ederdi.

Bu tartışmalar münakaşa gibi değildi ve Sokrates net bir tavsiyede bulunmazdı. Aslında filozof ortağının cevaplarına yalnızca daha fazla soruyla cevap vererek genelde hiçbir şey bilmediğini iddia ederdi.

Ama bu süreç esnasında Sokrates mantıklarını irdeleyerek kusurlarını ortaya çıkarır ve her iki tarafın daha sağlam bir anlayışa ulaşmasına yardımcı olurdu.

Bu aydınlatıcı sorular, Sokrates’in destekçileri tarafından sevilmesine neden oldu. Öğrencilerinden ikisi, Plato ve Ksenofon, o kadar esinlenmişlerdi ki akıl hocalarının yöntemini kurgusal diyaloglarla tekrarladılar.

Bu uydurma diyaloglar, Sokratik Yöntem olarak bilinen şeyin mükemmel örneklerini oluşturdular.

Bu uydurma diyalogların birinde Sokrates, adalet ve adaletsizliğin
doğasını anladığından emin olan Euthydemus adında genç bir adamla sohbet etmektedir.

Sokrates, yalancılık ve hırsızlık gibi eylemleri adil ve haksız olarak
nitelendirmesini isteyerek öğrencinin değerlerini irdeler.

Euthydemus, kendinden emin bir şekilde haksızlık olarak sınıflandırır ama bu sadece başka bir soruya yol açar:

Bir komutanın düşman ordusunu kandırması ya da yağmalaması adil midir?

Euthydemus iddiasını değiştirir.

Bu eylemlerin düşmana yapıldığında adil, dosta yapıldığında haksız olduğunu iddia eder. Ama Sokrates’in soruları bitmez. Genç adamdan morallerini yükseltmek için birliğine yalan söyleyen bir komutanı
göz önünde bulundurmasını ister.

Çok geçmeden Euthydemus umutsuzluğa kapılır. Her cevap daha fazla soruna yol açıyormuş gibi görünüyor…

--

--